Czy przy COVID-19 boli klatka piersiowa? Przyczyny i diagnoza

Czy przy COVID-19 boli klatka piersiowa?

W badaniach nad pacjentami z long COVID aż 80–89% zgłasza dolegliwości w klatce piersiowej. Ten rodzaj dyskomfortu pojawia się też w fazie ostrej choroby i często łączy się z dusznością oraz przedłużonym zmęczeniem. Może mieć różne oblicza — kłucie, uczucie ucisku, rozlane pieczenie albo ból występujący przy wysiłku.

Źródła dolegliwości bywają różnorodne. Przyczyną mogą być:

• płuca (np. zapalenie, zapalenie opłucnej czy zatorowość),
• choroby serca (takie jak zapalenie mięśnia sercowego czy zapalenie osierdzia),
• problemy z naczyniami,
• układ mięśniowo-szkieletowy,
• zaburzenia autonomicznego układu nerwowego.

Towarzyszące symptomy to duszność, osłabienie, kaszel i długotrwałe zmęczenie. Konsultacja lekarska jest niezbędna, by wykluczyć poważne powikłania sercowo‑oddechowe i zaplanować dalszą diagnostykę. Pilnej oceny wymagają:

• narastający, silny ból,
• nagła duszność,
• omdlenie,
• krwioplucie,
• sinica.

Zwykle wykonuje się badanie kliniczne oraz badania obrazowe i laboratoryjne, które pomagają ustalić, czy przyczyną są płuca, serce czy mięśnie.

Co powoduje ból klatki piersiowej przy COVID-19?

Zapalenie opłucnej zwykle objawia się ostrym, kłującym bólem, który nasila się przy głębokim wdechu i kaszlu. Towarzyszy mu często suchy kaszel oraz tkliwość przy ucisku, co ułatwia rozpoznanie podczas badania fizykalnego. W zapaleniu płuc pacjenci opisują ból jako uciskowy lub przenikliwy, a dołączająca duszność bywa znacząca.

Na zdjęciach RTG lub tomografii komputerowej widoczne są ogniskowe nacieki, które potwierdzają proces zapalny w miąższu płucnym. Zakrzepica i zatorowość płucna zwykle debiutują nagle — pojawia się silny, jednostronny ból w klatce piersiowej, ostra duszność i przyspieszone tętno. Wśród hospitalizowanych pacjentów częstość występowania zatorów w badaniach waha się od 5 do 30%, w zależności od ciężkości przebiegu choroby.

Uszkodzenia serca, takie jak zapalenie mięśnia sercowego czy zapalenie osierdzia, mogą dawać objawy w postaci uciskowego bólu w klatce piersiowej, kołatania serca oraz duszności. W małych seriach badań rekonwalescentów zmiany zapalne w rezonansie magnetycznym stwierdzano w 10–60% przypadków, w zależności od przyjętych kryteriów rozpoznania.

Zaburzenia rytmu i niewydolność serca związane z COVID-19 nasilają dyskomfort oraz powodują zadyszkę przy wysiłku. Osoby z chorobami współistniejącymi zazwyczaj przechodzą zakażenie ciężej i częściej doświadczają dłużej utrzymujących się dolegliwości. Długotrwały, intensywny kaszel może doprowadzić do urazów mięśniowo-szkieletowych — bóle międzyżebrowe i bolesność mięśni oddechowych są częstym problemem u pacjentów z długim COVID.

Przeciążenie układu oddechowego oraz zwiększone napięcie mięśni oddechowych wywołują rozlany dyskomfort i uczucie ucisku, mimo że badania obrazowe nie zawsze pokazują wyraźne zmiany. Zaostrzenia przewlekłych chorób płuc, takich jak astma, POChP czy mukowiscydoza, zwiększają ryzyko bólu i duszności; u tych pacjentów objawy zwykle są bardziej nasilone i utrzymują się dłużej.

Do czynników podwyższonego ryzyka powikłań należą:

• wiek podeszły,
• otyłość,
• cukrzyca,
• choroby układu krążenia,
• wcześniejsze schorzenia płuc.

Ich obecność zwiększa prawdopodobieństwo poważnych przyczyn dolegliwości. Diagnostyka różnicowa opiera się na obrazie klinicznym oraz wynikach badań obrazowych i laboratoryjnych, które pozwalają odróżnić zapalenie opłucnej, zapalenie płuc, zatorowość płucną i uszkodzenia serca.

Jak często występuje ból klatki piersiowej po COVID-19?

Częstość występowania bólu w klatce piersiowej po przebyciu COVID-19 jest bardzo zróżnicowana — w literaturze podawane wartości wahają się od około 10% do nawet 89%. W badaniach populacyjnych około jedna na dziesięć osób zgłasza kłujący ból w klatce piersiowej, natomiast w grupach z długim COVID odsetek ten może sięgać blisko 80–89% w niektórych publikacjach.

Tak szerokie rozbieżności wyników mają swoje źródła:

• różne definicje długiego COVID,
• odmienne okresy obserwacji,
• sposób zbierania danych (samozgłoszenia kontra badania kliniczne).

Istotne jest też to, kogo badano — pacjenci hospitalizowani zwykle wypadają inaczej niż osoby leczone ambulatoryjnie. Analizy sugerują, że aż 87% pacjentów doświadcza objawów po COVID przez co najmniej dwa miesiące, a współwystępowanie czynników ryzyka — takich jak:

• starszy wiek,
• otyłość,
• cukrzyca,
• choroby sercowo‑naczyniowe,
• wcześniejsze schorzenia płuc —

zwiększa prawdopodobieństwo bólu w klatce piersiowej oraz ryzyko powikłań, w tym zgonu. Z perspektywy epidemiologicznej interpretacja tych danych wymaga więc uwzględnienia metodologii badań i specyfiki badanej populacji, by poprawnie ocenić rzeczywiste rozpowszechnienie dolegliwości.

Czy ból klatki piersiowej po COVID-19 może być długotrwały?

U niektórych osób ból w klatce piersiowej po COVID-19 utrzymuje się bardzo długo — bywa, że tygodnie, miesiące, a nawet lata. Przyczyn jest wiele:

• przewlekłe zapalenie i włóknienie płuc,
• problemy sercowe,
• napięcie mięśniowe wynikające z częstego, silnego kaszlu.

Do tego dochodzą zaburzenia autonomiczne i kłopoty z mikrokrążeniem, które także mogą potęgować dolegliwości. Niektóre przypadki są oporne na leczenie — typowe leki przeciwbólowe i standardowe terapie często dają jedynie niewielką ulgę. Badania wskazują, że spora grupa pacjentów z long COVID doświadcza objawów ponad 12 miesięcy, a to, co pogarsza ból i wydłuża rekonwalescencję, to często objawy neuropsychiatryczne:

• lęk,
• problemy ze snem,
• PTSD.

Rehabilitacja po COVID-19, w tym programy poprawiające wydolność oddechową, może jednak zmniejszyć dolegliwości — w Polsce dostępne są też programy NFZ oferujące taką pomoc. Osoby z przewlekłym bólem wymagają regularnego monitorowania i diagnostyki w różnych specjalizacjach, np. kardiologii i pulmonologii, oraz badań obrazowych i spersonalizowanego planu rehabilitacji. Potrzebne są dalsze badania kliniczne i ujednolicone protokoły leczenia, a rokowania zależą od mechanizmu bólu i czasu, jaki minął od zakażenia.

Jak odróżnić ból płucny od sercowego?

Przy różnicowaniu przyczyn bólu w klatce piersiowej najważniejsze są:

• charakter dolegliwości,
• objawy towarzyszące,
• wyniki badań dodatkowych.

Ból opłucnowy zwykle jest ostry i kłujący — nasila się przy głębokim wdechu i kaszlu, lokalizuje bocznie lub ogniskowo. Towarzyszy mu często suchy kaszel, gorączka oraz osłabienie odgłosów oddechowych w badaniu przedmiotowym. Jeżeli bolesność pojawia się przy ucisku międzyżebrza, bardziej prawdopodobne jest podłoże mięśniowo‑szkieletowe. Dolegliwości sercowe mają zwykle charakter ucisku lub rozpierania i mogą promieniować do szyi, żuchwy lub lewego ramienia; występują zarówno przy wysiłku, jak i w spoczynku. Towarzyszyć im mogą duszność, kołatanie serca, omdlenia i obrzęki obwodowe; dławica i zawał często wiążą się też z zimnym potem i silnym lękiem.

W badaniu przedmiotowym zmiany typowe dla chorób płuc to trzeszczenia opłucnowe albo osłabienie szmerów oddechowych, natomiast objawy takie jak wypełnione żyły szyjne (JVP), trzeci lub czwarty ton serca, nowe szmery czy obrzęki sugerują niewydolność serca lub inne schorzenie kardiologiczne. W sytuacjach podejrzenia ostrego zawału podstawowe jest natychmiastowe wykonanie EKG — charakterystyczne są zmiany odcinka ST, nowo pojawiający się blok lewej odnogi czy arytmie. Oznaczenie troponin pomaga potwierdzić uszkodzenie mięśnia sercowego; typowy wzrost obserwuje się zwykle po 3–6 godzinach od początku zdarzenia. Natomiast stężenie BNP powyżej 100 pg/mL wskazuje na niewydolność serca.

Badania obrazowe uzupełniają ocenę: RTG klatki piersiowej pozwala wykryć nacieki, wysięk opłucnowy czy cechy niewydolności, a CTPA (tomografia komputerowa z angiografią) jest badaniem z wyboru przy podejrzeniu zatorowości płucnej — szczególnie gdy ból jest nagły, jednostronny i towarzyszy mu ciężka duszność. Echokardiografia ocenia kurczliwość serca, obecność płynu w osierdziu i tarczę osierdziową, a USG płuc przydaje się do wykrywania wysięku i oceny ruchu opłucnej.

W praktyce: ból nasilający się przy oddychaniu, często z suchym kaszlem, powinien skierować podejrzenie ku zapaleniu opłucnej lub płuc — wtedy wskazane jest RTG i dokładne badanie kliniczne. Uogólniając, ból uciskowy z promieniowaniem, kołataniem serca lub omdleniami wymaga pilnego EKG i oznaczenia troponin. Przy nagłym, silnym bólu z ostrą dusznością i tachykardią należy rozważyć zatorowość płucną — decyzję o badaniu D‑dimeru i CTPA podejmuje się w oparciu o prawdopodobieństwo przedtestowe. Gdy rozstrzygnięcie nie jest pewne, wyniki badań laboratoryjnych i obrazowych trzeba zawsze interpretować razem z oceną kliniczną. Pilna konsultacja szpitalna jest wskazana przy nagłych objawach sugerujących zawał, ciężką zatorowość płucną lub ostrą niewydolność serca.

Jakie badania wykonać przy bólu klatki piersiowej po COVID-19?

Najpierw należy wykluczyć zawał serca, zatorowość płucną oraz ciężkie zapalenie płuc — to priorytet diagnostyczny. Na start wykonuje się EKG i podstawowe badania laboratoryjne:

• troponiny (na początku i po 3–6 godzinach),
• D-dimer,
• morfologię,
• CRP,
• jonogram i kreatyninę.

Przy nagłej duszności lub gwałtownym wzroście bólu konieczne jest natychmiastowe RTG klatki piersiowej. Jeśli podejrzewa się zatorowość płucną, od razu oznacza się D-dimer; gdy prawdopodobieństwo przedtestowe jest wysokie, wykonuje się tomografię komputerową z angiografią płuc (CTPA). Gdy objawy sugerują zapalenie płuc lub zmiany śródmiąższowe, bardziej szczegółowe badania obrazowe są wskazane — RTG służy jako przesiew, a TK pozwala ocenić nacieki, płyn opłucnowy i włóknienie.

Przy przewlekłych dolegliwościach warto rozważyć ocenę funkcji płuc, np. spirometrię i pomiar DLCO. Jeśli istnieje podejrzenie uszkodzenia serca, wykonuje się EKG, powtarza markery sercowe (troponiny) i robi echokardiografię, aby sprawdzić kurczliwość mięśnia i obecność płynu w osierdziu. Gdy echo nie wyjaśnia problemu, rezonans magnetyczny serca (MRI) z oceną zapalenia i włóknienia jest najczulszym badaniem w diagnostyce zapalenia mięśnia sercowego.

Testy na aktywne zakażenie SARS-CoV-2 — RT-PCR, testy antygenowe i molekularne — są zasadne przy podejrzeniu reinfekcji lub gdy wynik wpływa na izolację i leczenie. Badania krzepnięcia (D-dimer, PT/INR, APTT, fibrinogen) mają znaczenie przy podejrzeniu zakrzepicy lub zatorowości, a przy nawracających epizodach warto poszerzyć diagnostykę o ocenę czynników ryzyka zakrzepowego oraz badania immunologiczne.

Dodatkowo, w diagnostyce duszności pomocne jest oznaczenie NT-proBNP w celu oceny niewydolności serca. Przy podejrzeniu wysięku opłucnowego rekomenduje się badanie ultrasonograficzne płuc, które dobrze uwidocznia płyn w jamie opłucnowej. Konsultacje specjalistyczne są często potrzebne: kardiologa należy zaangażować przy nieprawidłowym EKG, podwyższonych troponinach lub niejasnych objawach sercowych; pulmonologa — przy zmianach w obrazie płucnym lub przewlekłej duszności. Osobom z długotrwałymi dolegliwościami wskazana jest rehabilitacja oddechowa. Sportowcy planujący powrót do treningu powinni mieć dodatkową ocenę: EKG przez kardiologa, echokardiografię i, w razie potrzeby, MRI serca.

Jak leczy się ból klatki piersiowej po COVID-19?

Terapia łączy leczenie przyczynowe z łagodzeniem objawów, a wybór strategii zależy od rozpoznania i nasilenia dolegliwości. Przy zapaleniu opłucnej i bólach mięśniowo‑szkieletowych zwykle stosuje się:

• niesteroidowe leki przeciwzapalne,
• metody łagodzenia bólu,
• fizjoterapię i rehabilitację oddechową,

które razem przyspieszają powrót do formy. W przypadku zapalenia płuc, gdy pojawia się nadkażenie bakteryjne, konieczne są antybiotyki; często równocześnie wdraża się tlenoterapię i wsparcie hemodynamiczne, jeśli pacjent tego wymaga. Przy zakrzepicy lub zatorowości płucnej podstawą jest leczenie przeciwzakrzepowe oraz regularne monitorowanie parametrów krzepnięcia. Uszkodzenia serca — na przykład zapalenie mięśnia sercowego czy osierdzia — wymagają opieki kardiologicznej, stałego nadzoru i leków modyfikujących funkcję serca; w wybranych sytuacjach stosuje się także sterydy. Beta‑blokery mogą pomóc w kontroli tachykardii i zaburzeń rytmu po uszkodzeniu mięśnia sercowego.

Terapia bólu obejmuje podejścia farmakologiczne i niefarmakologiczne. Opioidy trzeba podawać ostrożnie i wyłącznie pod nadzorem specjalisty. Jeśli dolegliwości są przewlekłe i oporne na leczenie, warto sięgnąć po opiekę wielodyscyplinarną — z udziałem specjalistów medycyny bólu, zespołu rehabilitacji pocovidowej oraz psychologa lub psychiatry, gdy wystąpią zaburzenia neuropsychiatryczne. W Polsce pacjenci mają dostęp do programów rehabilitacyjnych finansowanych przez NFZ, takich jak „8 tygodni do zdrowia po COVID‑19”, które skupiają się na poprawie wydolności oddechowej i ogólnej kondycji. Konsultacje z lekarzem rodzinnym i odpowiednimi specjalistami pozwalają dostosować protokoły leczenia i monitorować funkcję serca i płuc. Indywidualne podejście, kontrola działań niepożądanych oraz regularna ocena postępów są kluczowe dla dobrego rokowania i bezpiecznego powrotu do codziennych aktywności.