Jak leczyć zwyrodnienie stawów? Skuteczne metody i strategie terapeutyczne

Co to jest zwyrodnienie stawów?

Choroba polega na rozkładzie chrząstki stawowej, sklerotyzacji kości podchrzęstnej i tworzeniu wyrośli kostnych, czyli osteofitów. Mówimy o niej zwyrodnieniu stawów, osteoartrozie lub po prostu artrozie — to przewlekłe, postępujące schorzenie zajmujące najczęściej:

• kolana,
• biodra,
• kręgosłup,
• stawy rąk.

Typowe objawy to ból oraz poranna sztywność, zwykle ustępująca w mniej niż 30 minut; często pojawia się też ból nocny, ograniczenie ruchomości i charakterystyczne trzeszczenie (krepitacje). W zaawansowanym stadium obserwujemy dodatkowo obrzęk i widoczne zniekształcenia obrysu stawu. Rozróżniamy artrozę pierwotną, o niejasnej etiologii, oraz wtórną, która powstaje w następstwie:

• urazów,
• przewlekłych przeciążeń,
• chorób metabolicznych.

Do czynników zwiększających ryzyko choroby należą:

• wiek,
• nadwaga,
• predyspozycje genetyczne,
• wcześniejsze kontuzje,
• długotrwałe obciążenia stawów.

Rozpoznanie stawia się na podstawie wywiadu i badania fizykalnego, a także badań obrazowych — RTG, USG czy rezonans magnetyczny, zwłaszcza gdy obraz kliniczny jest niejednoznaczny. Choć zmiany nie są całkowicie odwracalne, właściwe leczenie i regularne kontrole mogą spowolnić postęp choroby i poprawić funkcję stawów.

Jak leczyć zwyrodnienie stawów?

Terapia opiera się na trzech filarach: metodach niefarmakologicznych, farmakologicznych i chirurgicznych. Podstawą są edukacja pacjenta i modyfikacja stylu życia — nawet utrata 5–10% masy ciała może zmniejszyć dolegliwości bólowe i poprawić funkcję kolana. Zaleca się około 150 minut umiarkowanej aktywności tygodniowo; korzystne formy ruchu to:

• pływanie,
• jazda na rowerze,
• szybki marsz.

Dieta może wspierać leczenie: styl żywienia o działaniu przeciwzapalnym, bogaty w kwasy omega‑3, przeciwutleniacze i warzywa, sprzyja obniżeniu markerów zapalenia. W codziennym postępowaniu pomocne bywają też:

• wkładki ortopedyczne,
• ortezy korekcyjne,
• techniki aktywnego unieruchomienia,
• które odciążają stawy.

Rehabilitacja i fizjoterapia mają kluczowe znaczenie. Ćwiczenia wzmacniające mięśnie okołostawowe — zwłaszcza mięsień czworogłowy — powinny być wykonywane 2–3 razy w tygodniu, co poprawia stabilność i redukuje ból. Terapie uzupełniające, takie jak:

• terapia manualna,
• krioterapia,
• ciepłolecznictwo,
• elektro‑ czy magnetoterapia,
• masaż,

również mogą przynieść ulgę. Praca z fizjoterapeutą pozwala dopasować program do indywidualnych potrzeb i zmniejsza ryzyko przeciążeń. Suplementacja i dietoterapia mogą mieć znaczenie u wybranych pacjentów. Korekta niedoboru witaminy D wiąże się z lepszą funkcją stawu. Glukozamina i chondroityna dają zmienne efekty — niektórzy pacjenci odczuwają umiarkowaną ulgę. Pewne korzyści mogą też przynosić kolagen i kwasy omega‑3, choć dowody nie są jednoznaczne. W leczeniu farmakologicznym stosuje się analgezję i leki przeciwzapalne. Paracetamol ma ograniczoną skuteczność; często podawana maksymalna dawka to około 3 g/dobę. Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) leczą ból skuteczniej, ale niosą ryzyko działań niepożądanych, szczególnie ze strony przewodu pokarmowego i układu sercowo‑naczyniowego — dlatego przy stawach obwodowych preferowane są postaci miejscowe. Opioidy rezerwuje się na krótkie epizody silnego bólu lub gdy inne opcje zawodzą. Zabiegi dostawowe i iniekcje mogą dać dodatkową ulgę. Glikokortykosteroidy przynoszą zwykle krótkoterminowe poprawy (4–8 tygodni), zaś kwas hialuronowy może działać przez kilka miesięcy, choć skuteczność zależy od preparatu i stopnia choroby. Terapie biologiczne — w tym PRP i Orthokine — mają zróżnicowane wyniki; część badań wykazuje umiarkowaną poprawę przez 6–12 miesięcy. Operacja rozważana jest przy utrzymującym się bólu, wyraźnym upośledzeniu funkcji lub zaawansowanych zmianach radiologicznych, mimo optymalnego leczenia zachowawczego. Artroskopia ma ograniczoną rolę w pierwotnym zwyrodnieniu. Osteotomia może być wskazana u młodszych osób z zaburzonym obciążeniem stawu. Najsilniejszą ulgę w końcowym stadium daje endoprotezoplastyka — całkowita proteza biodra lub kolana znacząco zmniejsza ból i poprawia funkcję. Monitorowanie pacjenta i opieka długoterminowa są niezbędne. Wizyty kontrolne powinny odbywać się co 6–12 miesięcy lub częściej przy nasileniu objawów. Do oceny postępu używa się skal bólu (VAS) oraz kwestionariuszy funkcji, np. WOMAC. Badania obrazowe powtarza się przy zmianie objawów lub przed planowaną operacją. Leczenie należy zawsze dopasować do wieku chorego, chorób współistniejących i jego oczekiwań.

Jakie są farmakologiczne opcje leczenia?

Farmakoterapia obejmuje trzy zasadnicze grupy: leki ogólnoustrojowe, preparaty stosowane miejscowo oraz iniekcje dostawowe. Wśród środków przeciwbólowych najczęściej stosuje się:

• paracetamol,
• niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ),
• inhibitory COX-2,
• iniekcje dostawowe z glikokortykosteroidami,
• iniekcje kwasu hialuronowego,
• terapie autologiczne,
• suplementy.

NLPZ dostępne są w formie doustnej lub do stosowania miejscowego. Przykładowo, doustne NLPZ to:

• ibuprofen w dawkach 200–400 mg co 4–6 godzin (z limitem do 1 200–2 400 mg na dobę zależnie od preparatu),
• naproksen 250–500 mg dwa razy na dobę (maksymalnie 1 000 mg),
• diklofenak 50 mg dwa razy dziennie.

Miejscowe formy NLPZ, jak żel diklofenaku 1%, aplikuje się zwykle 2–4 g na staw, 2–4 razy na dobę, co zmniejsza ryzyko działań ogólnoustrojowych. Dla wybranych pacjentów alternatywą są inhibitory COX-2, np. celekoksyb w dawkach 100–200 mg na dobę. Iniekcje dostawowe z glikokortykosteroidami przynoszą szybkie, choć krótkotrwałe, złagodzenie dolegliwości — efekty utrzymują się zazwyczaj przez kilka tygodni. Zwykle wykonuje się pojedynczy zastrzyk lub ograniczoną liczbę iniekcji w ciągu roku.

Iniekcje kwasu hialuronowego można podać jednorazowo lub w serii 3–5 zastrzyków co tydzień; u niektórych pacjentów poprawa może utrzymywać się do około 6 miesięcy. Terapie autologiczne, takie jak PRP czy Orthokine, stosuje się zwykle w schemacie 1–3 iniekcji co 2–4 tygodnie. Ich skuteczność bywa zmienna — u wybranych osób korzyści mogą utrzymywać się od 6 do 12 miesięcy, ale nie są one gwarantowane.

Wsparciem leczenia mogą być też suplementy:

• glukozamina 1 500 mg na dobę,
• chondroityna 800–1 200 mg dziennie,
• hydrolizat kolagenu około 5 g dziennie,
• witamina D dawkowana tak, by poziom 25(OH)D przekraczał 30 ng/ml,
• kwasy omega-3 w łącznej dawce EPA+DHA 1–3 g na dobę.

Korzyści kliniczne z preparatów suplementacyjnych są przeciętne i zależą od indywidualnej reakcji pacjenta. W sytuacjach silnego bólu stosuje się krótkotrwale analgetyki opioidowe, takie jak:

• tramadol,
• oksykodon,
• morfina.

Przykładowa dawka tramadolu to 50–100 mg co 4–6 godzin, z limitem 400 mg na dobę; przy tej grupie leków konieczne jest monitorowanie tolerancji oraz ryzyka uzależnienia. W praktyce często łączy się różne strategie — na przykład NLPZ miejscowe z suplementami albo iniekcje dostawowe z programem rehabilitacyjnym — aby uzyskać lepszy efekt terapeutyczny. Wybór konkretnego leczenia zależy od natężenia bólu, umiejscowienia zmian, chorób współistniejących oraz profilu ryzyka działań niepożądanych.

Jakie są przeciwwskazania i skutki uboczne leków?

Ocena chorób współistniejących jest kluczowa przy wyborze leków i ocenie ryzyka — schorzenia takie jak:

• wątroby,
• nerek,
• serca,
• cukrzyca,
• skłonność do krwawień znacząco wpływają na dobór terapii.

Paracetamol zwykle dobrze się toleruje; zalecana górna granica to około 3 g na dobę. Ryzyko uszkodzenia wątroby rośnie przy długotrwałym stosowaniu, jednoczesnym piciu alkoholu i przy ciężkiej chorobie wątroby, wtedy warto ograniczyć dawkę do około 2 g/dobę i monitorować enzymy wątrobowe. Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) niosą ryzyko:

• krwawień z przewodu pokarmowego,
• powstawania wrzodów,
• podwyższenia ciśnienia,
• zaostrzenia niewydolności serca,
• uszkodzenia nerek.

Przeciwwskazania obejmują:

• aktywne krwawienie,
• wcześniejsze wrzody z krwawieniem,
• ciężką niewydolność serca (NYHA III–IV),
• znaczące upośledzenie funkcji nerek (np. eGFR <30 ml/min).

Interakcje kliniczne są istotne — łączenie NLPZ z antykoagulantami zwiększa ryzyko krwawienia, a jednoczesne stosowanie z ACEI/ARB i diuretykami może doprowadzić do tzw. „triple whammy” z pogorszeniem czynności nerek. Po włączeniu NLPZ warto skontrolować ciśnienie i kreatyninę w ciągu 1–4 tygodni; przy dłuższym stosowaniu badania co 3–6 miesięcy są wskazane. Monitorować też morfologię krwi. Inhibitory COX‑2 zmniejszają ryzyko gastropatii w porównaniu z klasycznymi NLPZ, ale za to mogą podnosić ryzyko zdarzeń sercowo‑naczyniowych. Nie powinny być stosowane u osób z udokumentowaną chorobą wieńcową, po niedawnym zawale ani u chorych z niekontrolowanym nadciśnieniem.

Glikokortykosteroidy ogólnoustrojowe mogą powodować:

• hiperglikemię,
• osteoporozę,
• supresję osi nadnerczowo‑przysadkowej,
• większą podatność na infekcje,
• przyrost masy ciała.

Iniekcje do stawu dają mniejsze ryzyko działań ogólnoustrojowych, lecz wielokrotne podania mogą pogorszyć jakość chrząstki i zwiększyć ryzyko zakażenia stawu — zwykle ogranicza się je do 3–4 zabiegów w tym samym stawie w ciągu roku. Przeciwwskazaniem do iniekcji jest aktywne zakażenie w stawie lub infekcja skóry w miejscu wkłucia; u pacjentów z protezą postępowanie wymaga indywidualnej oceny. Zastrzyki z kwasu hialuronowego wywołują rzadkie, zwykle miejscowe działania niepożądane, jak ból czy zaczerwienienie; przeciwwskazaniem jest zakażenie stawu lub nadwrażliwość na składnik preparatu.

Analgetyki opioidowe mogą wywołać:

• senność,
• zaparcia,
• nudności,
• depresję ośrodka oddechowego,
• prowadzić do uzależnienia.

Łączenie ich z benzodiazepinami i innymi depresantami OUN zwiększa ryzyko depresji oddechowej, dlatego wymagana jest obserwacja sedacji, funkcji oddechowej i ocena ryzyka nadużycia. Suplementy takie jak glukozamina, chondroityna czy kolagen mają stosunkowo niski profil ciężkich działań niepożądanych, jednak mogą wchodzić w interakcje — np. wpływać na działanie warfaryny i podnosić INR. Jakość i standaryzacja preparatów bywają różne; rzadziej występują reakcje alergiczne lub dolegliwości żołądkowo‑jelitowe. Przed rozpoczęciem terapii warto przeanalizować przyjmowane leki i wykonać podstawowe badania:

• kreatyninę,
• eGFR,
• enzymy wątrobowe,
• morfologię krwi,
• glikemię.

Przy planowaniu iniekcji należy uwzględnić zaburzenia krzepnięcia i stosowanie leków przeciwzakrzepowych zgodnie z lokalnymi protokołami. Dokumentowanie działań niepożądanych oraz regularne wizyty kontrolne ułatwiają monitorowanie efektów terapii i zwiększają bezpieczeństwo leczenia.

Jak rehabilitacja i ćwiczenia pomagają przy zwyrodnieniu stawów?

Programy kinezyterapii trwające 8–12 tygodni, wykonywane 2–3 razy w tygodniu przez 30–60 minut, znacząco złagodzą ból i poprawią funkcję stawów. Wzmacnianie mięśni okołostawowych — zwłaszcza czworogłowego uda, mięśni pośladkowych i mięśni stabilizujących biodro — zmniejsza siły działające na powierzchnię stawową oraz poprawia biomechanikę chodu.

Korzyści ćwiczeń dodatkowo potęguje utrata masy ciała: każdy kilogram mniej to około 4 kg mniejszego obciążenia kolana przy każdym kroku. Kinezyterapia powinna obejmować:

• ćwiczenia siłowe (np. 2–3 serie po 10–15 powtórzeń),
• rozciąganie zwiększające zakres ruchu,
• trening propriocepcji i kontroli nerwowo‑mięśniowej.

Rehabilitacyjna gimnastyka i kontrolowany ruch poprawiają odżywienie chrząstki przez zwiększenie przepływu płynu śródstawowego i ograniczają zanik mięśni. Metaanalizy wskazują, że programy prowadzone pod nadzorem fizjoterapeuty dają lepsze rezultaty niż samodzielne ćwiczenia w domu — głównie dzięki prawidłowej technice i wyższej motywacji pacjentów.

Fizykoterapia, w tym krioterapia, terapia ciepłem, elektro- i magnetoterapia, wspomaga proces leczenia przez zmniejszenie bólu i obrzęku, co umożliwia bardziej efektywny trening. Terapia manualna oraz masaże łagodzą sztywność i rozszerzają zakres ruchu.

Bezpieczne formy aktywności aerobowej o niskim obciążeniu stawów to:

• pływanie,
• jazda na rowerze,
• marsze.

Ortezowanie i zaopatrzenie ortopedyczne odciążają chore okolice; ortezy odciążające kolano pomagają zredukować dolegliwości przy deformacjach typu varus lub valgus. Obciążenia i intensywność ćwiczeń powinny być zwiększane stopniowo, a w czasie ostrego zaostrzenia bólu należy je tymczasowo zmniejszyć, by uniknąć przeciążenia. Regularne monitorowanie efektów — skalami bólu i testami funkcji — pozwala modyfikować program rehabilitacji i sprzyja utrzymaniu aktywności oraz poprawie jakości życia.

Jak zmiany stylu życia spowalniają zwyrodnienie stawów?

Zmniejszenie sił kompresyjnych i poprawa stabilności mięśniowej mogą ograniczyć uszkodzenia chrząstki. Utrata nadmiernej masy ciała odciąża stawy, a silniejsze mięśnie wokół nich poprawiają biomechanikę chodu i równomierniej rozkładają obciążenia. Dieta o charakterze przeciwzapalnym obniża stężenie markerów zapalenia, takich jak CRP i IL‑6, co zmniejsza tempo degradacji tkanek.

Warto sięgać po produkty bogate w:

• kwasy omega‑3 (EPA, DHA),
• przeciwutleniacze,
• witaminy C, D oraz E.

Wspierają one procesy przeciwzapalne i naprawcze. Ponadto dieta z odpowiednią podażą białka i kolagenu pomaga utrzymać masę mięśniową i dostarcza surowca do syntezy macierzy stawowej. Ruch ma kluczowe znaczenie: regularna aktywność poprawia odżywienie chrząstki przez ruch płynu w stawach i wzmacnia ich stabilizatory.

Ćwiczenia o niskim obciążeniu, takie jak:

• pływanie,
• jazda na rowerze,
• chodzenie,

zmniejszają ryzyko mikrourazów i pomagają utrzymać zakres ruchu, a trening siłowy poprawia kontrolę nerwowo‑mięśniową, co redukuje siły działające na staw.

Ograniczanie przeciążeń można osiągnąć przez modyfikację codziennych nawyków — poprawne techniki podnoszenia, ergonomiczne stanowisko pracy, odpowiednie obuwie czy unikanie długotrwałego stania mają tu duże znaczenie. Wkładki ortopedyczne i ortezy zmniejszają lokalne przeciążenia i korygują oś kończyny, co przekłada się na lepsze funkcjonowanie stawu.

Kontrola masy ciała i monitorowanie aktywności działają synergistycznie — połączenie diety i ćwiczeń daje lepsze rezultaty niż każde z nich osobno. Programy interdyscyplinarne z udziałem dietetyka i fizjoterapeuty zwiększają skuteczność w utrzymaniu sprawności i kontroli wagi.

Nie można zapominać o zdrowiu psychicznym: ono wpływa na postrzeganie bólu i motywację do terapii. Psychoterapia oraz techniki radzenia sobie z przewlekłym bólem obniżają poziom stresu, ograniczają unikanie aktywności i poprawiają przestrzeganie zaleceń dotyczących stylu życia.

Praktyczne kroki to:

• ustalenie realistycznego celu redukcji masy ciała,
• indywidualny plan aktywności uwzględniający formy niskiego obciążenia,
• wprowadzenie diety przeciwzapalnej bogatej w omega‑3 i przeciwutleniacze,
• regularne monitorowanie postępów we współpracy z zespołem terapeutycznym.

Taka kompleksowa strategia opóźnia postęp zmian i poprawia funkcję stawów, wspierając profilaktykę zwyrodnień.

Jak monitorować postęp zwyrodnienia stawów?

Mierzalne wskaźniki pomagają ocenić postęp leczenia i wybrać dalsze kroki. Najczęściej stosuje się:

• VAS (0–100 mm),
• WOMAC (0–100 pkt),
• pomiar zakresu ruchu goniometrem,
• ocenę siły mięśniowej dynamometrem lub prostymi testami funkcjonalnymi,
• testy TUG i 6MWT.

Z metaanaliz wynika, że zmiana o ≥10 mm w VAS lub ≥10–12 pkt w WOMAC ma znaczenie kliniczne, dlatego warto takie progi traktować jako sygnał do reakcji. Plan kontroli powinien uwzględniać ocenę wyjściową przy rozpoznaniu i powtórzenie badania 6–12 tygodni po zmianie terapii; dalsze wizyty kontrolne zwykle odbywają się co 6–12 miesięcy, a przy nasileniu objawów — częściej. Konsultacja ortopedyczna jest konieczna przy nagłym pogorszeniu stanu lub podejrzeniu powikłań.

Badanie fizykalne powinno skupić się na:

• ból,
• porannej sztywności,
• obrzęku,
• deformacjach,
• ograniczeniach ruchomości.

Dokumentacja pomiarów goniometrem pozwala porównywać wyniki między wizytami. Na przykład utrata zgięcia kolana większa niż 10° wymaga pogłębionej diagnostyki. Badania obrazowe stosujemy celowo: RTG monitoruje zwężenie przestrzeni stawowej i osteofity, wykonujemy je przy istotnej zmianie objawów lub przed zabiegiem. USG jest przydatne do wykrywania wysięku i synowitis oraz do przeprowadzenia iniekcji dostawowych, natomiast rezonans magnetyczny zalecany jest przy niezgodnościach między obrazem klinicznym a RTG, przy planowaniu operacji lub podejrzeniu uszkodzeń tkanek miękkich.

Monitorowanie terapii farmakologicznej obejmuje podstawowe badania krwi (kreatynina, eGFR, enzymy wątrobowe, morfologia, glikemia) przed długotrwałym stosowaniem NLPZ czy steroidów. Po rozpoczęciu NLPZ warto kontrolować kreatyninę i ciśnienie po 1–4 tygodniach, a następnie co 3–6 miesięcy. Przy suplementach i ziołach trzeba sprawdzać interakcje z lekami przeciwkrzepliwymi — kontrola INR jest wskazana.

Dokumentacja pacjenta powinna zawierać:

• dziennik bólu (VAS),
• rejestr aktywności (kroki, dystans),
• wyniki testów funkcjonalnych,
• zdjęcia RTG/USG w elektronicznej kartotece;
• aplikacje mobilne i urządzenia noszone ułatwiają śledzenie aktywności i trendów.

Do sygnałów alarmowych wymagających pilniejszej konsultacji należą:

• wzrost VAS o ≥2 punkty (0–10) lub o ≥10 mm (0–100),
• spadek wyniku funkcjonalnego o ≥20%,
• nowy trwały obrzęk,
• nocny ból zaburzający sen albo gorączka związana ze stawem.

Efekty iniekcji dostawowych również trzeba dokumentować — np. glikokortykosteroid zwykle działa 4–8 tygodni, a kwas hialuronowy może przynieść ulgę przez kilka miesięcy. Liczbę iniekcji sterydowych w jednym stawie warto ograniczyć do 3–4 rocznie i uważnie monitorować objawy infekcji po zabiegu. Skierowanie do dalszej diagnostyki lub na zabieg rozważa się przy narastającym bólu mimo optymalnego leczenia przez 3–6 miesięcy, znacznym upośledzeniu funkcji, postępującej deformacji lub zaawansowanych zmianach radiologicznych — decyzję podejmuje się na podstawie połączenia danych klinicznych, skal bólu, testów funkcjonalnych i badań obrazowych.

Opieka interdyscyplinarna poprawia jakość monitorowania: fizjoterapeuta śledzi postępy w ćwiczeniach i sile, dietetyk pomaga z kontrolą masy ciała, a lekarz rodzinny nadzoruje choroby współistniejące i działania niepożądane leków. Regularne, ustrukturyzowane pomiary i rzetelna dokumentacja umożliwiają szybsze wykrycie pogorszenia i lepsze dopasowanie terapii.

Kiedy potrzebna jest interwencja chirurgiczna?

Utrzymujący się silny ból w nocy, znaczne ograniczenie ruchomości i widoczne zniekształcenia stawu mogą sugerować potrzebę rozważenia operacji, zwłaszcza gdy leczenie zachowawcze nie przyniosło poprawy. Decyzję podejmuje ortopeda po dokładnym badaniu — w tym badaniu fizykalnym i zdjęciach RTG wykonywanych w obciążeniu; czasem konieczny bywa też rezonans magnetyczny lub tomografia. Przy ocenie bierze się pod uwagę choroby współistniejące oraz indywidualne ryzyko związane z zabiegiem.

Do sytuacji wymagających pilnej interwencji należą:

• zakażenia stawu,
• złamania z przemieszczeniem.

W pozostałych przypadkach wybór sposobu leczenia opiera się na analizie korzyści i potencjalnych zagrożeń. Rodzaj operacji zależy od kilku czynników:

• wiek pacjenta,
• stopień uszkodzenia chrząstki,
• osi biomechanicznej kończyny,
• oczekiwanej aktywności po zabiegu.

Artroskopia ma ograniczone miejsce w pierwotnym zwyrodnieniu — używa się jej głównie do oczyszczenia stawu lub korekcji wybranych ubytków. Osteotomia, czyli korekcja osi kończyny, może być korzystna u młodszych pacjentów z przeciążeniem jednej części stawu. W niektórych małych stawach albo gdy rekonstrukcja i protezowanie są przeciwwskazane, rozważa się artrodezę. Przy zaawansowanym zwyrodnieniu standardem jest endoprotezoplastyka — wszczepienie implantów częściowych lub całkowitych, w zależności od rozległości zmian i stanu więzadeł.

Ocena ryzyka obejmuje choroby serca i płuc, zaburzenia hemostazy oraz stan metaboliczny pacjenta. Do istotnych powikłań należą:

• zakażenie rany (przy pierwotnych endoprotezach około 0,5–2%),
• zdarzenia zakrzepowo-zatorowe — bez profilaktyki ryzyko wynosi około 1–2%.

Ważne jest też ustalenie realistycznych oczekiwań: endoprotezy zmniejszają ból u 80–95% pacjentów i poprawiają zdolność do codziennych czynności, ale intensywne, obciążające aktywności zwykle pozostają ograniczone. Przygotowanie do zabiegu obejmuje:

• optymalizację chorób współistniejących,
• kontrolę glikemii,
• badania laboratoryjne w kierunku ognisk zakażenia,
• zaplanowanie profilaktyki antybiotykowej i tromboprofilaktyki.

Rehabilitacja rozpoczyna się najczęściej już w pierwszej dobie po operacji — obejmuje stopniowe obciążanie kończyny, ćwiczenia zakresu ruchu i trening siły. Wizyty kontrolne są zwykle zaplanowane po około 2, 6 i 12 tygodniach, a potem okresowo, najczęściej raz w roku. Wyniki leczenia ocenia się za pomocą skali bólu (VAS) oraz kwestionariuszy funkcji, np. WOMAC. Konsultacja z ortopedą, omówienie alternatyw (dalsza fizjoterapia, iniekcje, osteotomia) i wspólne, świadome podejmowanie decyzji przez pacjenta i zespół medyczny zwiększają szanse na satysfakcjonujący wynik. Zabiegi na stawy wymagają więc starannego planowania, precyzyjnej kwalifikacji i konsekwentnej kontroli pooperacyjnej, by zoptymalizować efekt i zmniejszyć ryzyko powikłań.