Przyczyna arytmii serca — najczęstsze czynniki i objawy

Co to jest arytmia serca?

Zaburzenia rytmu serca, znane szerzej jako arytmie, pojawiają się w momencie, gdy naturalne impulsy elektryczne w mięśniu sercowym są generowane lub przewodzone w niewłaściwy sposób. Spektrum tych dolegliwości jest bardzo szerokie, zaczynając od bradykardii, gdzie tętno nie przekracza 60 uderzeń na minutę, aż po tachykardię, czyli stan, w którym serce bije szybciej niż 100 razy na minutę.

Często pacjenci odczuwają niepokojące kołatania lub krótkotrwałe przerwy w pracy organu, co świadczy o całkowitej nieregularności jego rytmu. Wśród najczęściej rozpoznawanych typów arytmii wymienia się:

• migotanie przedsionków,
• trzepotanie przedsionków,
• częstoskurcze nadkomorowe,
• częstoskurcze komorowe.

Za najbardziej alarmującą formę uznaje się migotanie komór, które wymaga natychmiastowej interwencji. Warto pamiętać, że niektóre schorzenia, takie jak zespół długiego QT czy wady wrodzone, mają podłoże genetyczne. Do listy problemów kardiologicznych dopisać należy również:

• bloki przewodzenia,
• nagłe, niespodziewane pobudzenia dodatkowe.

Intensywność zaburzeń bezpośrednio przekłada się na zagrożenie dla zdrowia. Nieleczona arytmia potrafi wywołać poważne perturbacje hemodynamiczne, doprowadzić do niewydolności serca, a nawet udaru mózgu. Z tego powodu tak istotna jest baczna obserwacja własnego organizmu i niezwlekanie z wizytą u specjalisty, jeśli tylko zauważymy jakiekolwiek niepokojące symptomy.

Jakie choroby i czynniki wywołują arytmię serca?

Przyczyny arytmii bywają złożone i często wynikają z nakładania się na siebie wielu czynników. Kluczową rolę odgrywają tu choroby układu sercowo-naczyniowego, w tym:

• miażdżyca,
• nadciśnienie,
• niedokrwienie,

które prowadzą do trwałego uszkodzenia mięśnia sercowego. Równie groźne są wady zastawek oraz anomalie wrodzone, skutecznie zaburzające prawidłowe rozchodzenie się impulsów elektrycznych w organie. Równowaga elektrolitowa jest dla serca niezbędna, dlatego niedobory potasu lub magnezu stanowią bezpośrednie zagrożenie dla stabilności pracy komórek. Warto też pamiętać o wpływie endokrynologii: nadczynność tarczycy czy cukrzyca znacząco podnoszą prawdopodobieństwo wystąpienia zaburzeń rytmu.

Niekiedy za problem odpowiadają też stany zapalne będące następstwem przebytych infekcji, które niszczą wrażliwą tkankę przewodzącą. Nie można ignorować obciążeń genetycznych, które predysponują niektórych pacjentów do arytmii już od najmłodszych lat. Wiele zależy jednak również od naszych codziennych wyborów, bo nadmiar alkoholu, tytoniu czy kofeiny drastycznie obniża odporność serca na zakłócenia pracy. Do listy czynników ryzyka należy dołączyć także obturacyjny bezdech senny oraz naturalne zmiany zwyrodnieniowe układu bodźcoprzewodzącego, naturalnie nasilające się wraz z upływem czasu.

Jakie są objawy arytmii serca?

Objawy arytmii bywają bardzo zróżnicowane i zależą głównie od typu zaburzenia oraz jego realnego wpływu na funkcjonowanie układu krwionośnego. Pacjenci najczęściej skarżą się na:

• użytkowe kołatanie serca, które odczuwają jako nieprzyjemne nierówne lub zbyt gwałtowne uderzenia,
• ból w klatce piersiowej, któremu nierzadko towarzyszy tachykardia,
• problemy z wydolnością układu krążenia prowadzące do uporczywych duszności,
• silne osłabienie oraz chroniczne zmęczenie,
• nagłe zawroty głowy czy nawet omdlenia, zwane fachowo synkopą.

Należy pamiętać, że arytmie komorowe niosą ze sobą ryzyko nagłego zatrzymania krążenia, a przewlekłe migotanie przedsionków drastycznie zwiększa zagrożenie udarem mózgu, będącym efektem tworzenia się niebezpiecznych skrzeplin. Co ciekawe, wiele rodzajów arytmii w ogóle nie daje żadnych odczuwalnych objawów. Takie zmiany odkrywa się zazwyczaj przypadkowo – podczas rutynowego EKG lub badania metodą Holtera. Warto jednak dążyć do ustabilizowania rytmu serca, gdyż powrót do naturalnego tempa pracy tego organu niemal zawsze przynosi pacjentowi ulgę, redukuje lęk i znacząco poprawia jakość codziennego życia.

Jakie badania wykonać przy arytmii?

Diagnostyka zaburzeń rytmu serca to proces złożony, skoncentrowany na precyzyjnym określeniu rodzaju arytmii oraz ocenie jej oddziaływania na kondycję mięśnia sercowego. Fundamentem diagnostycznym pozostaje klasyczne EKG spoczynkowe, które pozwala na szybkie wychwycenie:

• bloków przewodzenia,
• zespołu WPW,
• utrwalonych zmian w rytmie pracy serca.

Gdy nieprawidłowości dają o sobie znać jedynie od czasu do czasu, tradycyjne badanie bywa niewystarczające. W takich sytuacjach sięgamy po Holter EKG, umożliwiający ciągły zapis pracy serca przez dobę lub nawet kilka dni. W trudniejszych przypadkach lekarze decydują się na bardziej zaawansowane metody, takie jak:

• rejestratory zdarzeń (event recordery),
• miniaturowe urządzenia implantowalne.

Równolegle wykonuje się echokardiografię, która daje wgląd w budowę serca, sprawność zastawek oraz pozwala na wczesne wykrycie ewentualnej niewydolności. Nie można również zapominać o badaniach laboratoryjnych. Analiza poziomu elektrolitów – zwłaszcza potasu, wapnia i magnezu – w połączeniu z oceną pracy tarczycy, markerami stanu zapalnego oraz stężeniem glukozy, pozwala na wykluczenie czynników metabolicznych wywołujących arytmię. Jeśli potrzeba szerszego obrazu, pomocny bywa:

• test wysiłkowy,
• specjalistyczna diagnostyka obrazowa naczyń wieńcowych, w tym tomografia komputerowa lub inwazyjna koronarografia.

Często weryfikuje się również pacjenta pod kątem występowania obturacyjnego bezdechu sennego. W przypadku rozważania zabiegów naprawczych, jak ablacja, niezbędne staje się badanie elektrofizjologiczne (EPS). Przy zdiagnozowanym migotaniu przedsionków priorytetem jest ocena ryzyka udaru, do czego wykorzystuje się skalę CHA2DS2-VASc. Gdy istnieje uzasadnione podejrzenie podłoża genetycznego, niezwykle istotne staje się objęcie diagnostyką przesiewową także członków rodziny pacjenta.

Jak leczy się arytmię: leki czy ablacja?

Wybór odpowiedniego sposobu leczenia arytmii zależy od jej specyfiki, źródeł problemu oraz potencjalnego zagrożenia zdrowotnego. Zazwyczaj walkę z chorobą rozpoczyna się od modyfikacji nawyków – warto ograniczyć używki, zadbać o redukcję stresu i wzbogacić codzienny jadłospis o magnez oraz potas. W przypadku potwierdzonych niedoborów pierwiastków, kluczowe staje się wsparcie suplementacyjne, które realnie wycisza układ przewodzący serca.

Fundamentem terapii pozostaje farmakologia. Leki antyarytmiczne i beta-blokery skutecznie stabilizują pracę mięśnia sercowego, natomiast u osób z migotaniem przedsionków standardem jest podawanie preparatów przeciwkrzepliwych, co znacząco oddala widmo udaru mózgu. Jeżeli leki zawodzą w wygaszaniu tachyarytmii, lekarze sięgają po kardiowersję, której priorytetem jest powrót do naturalnego rytmu zatokowego.

Współczesna kardiologia oferuje znacznie więcej niż tabletki. Ablacja przezskórna pozwala na precyzyjne wyeliminowanie źródła błędnych impulsów, co okazuje się niezwykle skuteczne przy wielu rodzajach zaburzeń, zarówno nadkomorowych, jak i komorowych. Z kolei przy bradykardii lub zespole chorej zatoki, rozwiązaniem ratującym jakość życia jest wszczepienie rozrusznika. Gdy pacjent jest zagrożony nagłym zatrzymaniem krążenia, stosuje się kardiowerter-defibrylator, czyli ICD.

Ostateczny kształt terapii wyznacza elektrofizjolog, często łącząc leczenie przyczynowe ze specjalistycznymi zabiegami. Kompleksowe podejście pozwala na stworzenie indywidualnej strategii, która zapewnia choremu możliwie najlepszą ochronę.

Kiedy arytmia wymaga natychmiastowej pomocy?

W sytuacjach, gdy arytmia prowadzi do destabilizacji układu krążenia lub stanowi bezpośrednie zagrożenie życia, konieczna jest błyskawiczna interwencja medyczna. Pierwszym krokiem powinno być zawsze wezwanie pogotowia ratunkowego, zwłaszcza przy tak groźnych stanach jak:

• nagłe zatrzymanie krążenia,
• migotanie komór,
• częstoskurcz komorowy.

Wiele sygnałów ostrzegawczych wymaga niezwłocznej reakcji. Należą do nich przede wszystkim:

• nagłe omdlenia,
• silny ból w piersiach,
• duszności połączone z gwałtownym kołataniem serca,
• objawy wstrząsu,
• niebezpieczny spadek ciśnienia,
• zaburzenia świadomości.

Jeśli osoba traci przytomność i przestaje oddychać, należy natychmiast rozpocząć resuscytację oraz, jeśli to możliwe, użyć defibrylatora AED. Należy zachować szczególną czujność wobec pacjentów z migotaniem przedsionków. Jeśli pojawią się u nich symptomy udaru – jak asymetria twarzy, problemy z wysławianiem się czy niedowład – liczy się każda minuta, a pacjent musi natychmiast trafić do szpitala. Również silna bradykardia, której towarzyszą zawroty głowy lub oznaki niedokrwienia narządów, wymaga pilnej pomocy specjalisty. Warto zaznaczyć, że w trudniejszych przypadkach lekarze mogą zdecydować o konieczności czasowej stymulacji pracy serca lub wszczepieniu rozrusznika, co pozwoli na trwałe przywrócenie stabilnego rytmu.