Tachykardia: co to jest, przyczyny i objawy

Tachykardia: co to jest?

Tachykardia, popularnie nazywana częstoskurczem, oznacza sytuację, w której nasze serce pracuje w przyspieszonym tempie. Mówimy o niej, gdy w stanie spoczynku tętno przekracza 100 uderzeń na minutę.

Warto rozróżnić jej dwa główne oblicza:

• fizjologiczne - naturalna odpowiedź organizmu na sytuacje stresowe, intensywny wysiłek czy wpływ niektórych substancji, jak choćby katecholamin,
• patologiczne - sygnał o głębszych zaburzeniach pracy mięśnia sercowego.

Do patologicznej tachykardii zaliczamy warianty:

• zatokowe,
• nadkomorowe,
• komorowe.

Bagatelizowanie patologicznego częstoskurczu bywa ryzykowne, gdyż nieleczone schorzenie znacząco podnosi prawdopodobieństwo wystąpienia niewydolności serca, udaru, a w skrajnych przypadkach nawet nagłego zgonu sercowego. Z tego względu niezwykle istotne jest uważne obserwowanie sygnałów płynących z organizmu i konsultowanie niepokojących objawów ze specjalistą.

Jakie są objawy tachykardii?

Tachykardia najczęściej objawia się uporczywym kołataniem oraz niepokojącym poczuciem nierównej pracy serca. Towarzyszą temu:

• duszności,
• zmienny w intensywności ból w klatce piersiowej,
• chroniczne wyczerpanie,
• zawroty głowy,
• stany przedomdleniowe.

W cięższych sytuacjach może dojść do chwilowej utraty przytomności, czyli synkopy. Warto pamiętać, że sygnały ostrzegawcze bywają podstępne – na przykład migotanie przedsionków często nie daje wyraźnych objawów, co niebezpiecznie podnosi ryzyko udaru. Nierzadko do tych problemów fizycznych dołącza silny niepokój. Jeśli jednak pojawia się ostry ból w klatce lub obrzęki nóg sugerujące niewydolność krążenia, nie można zwlekać – w takich sytuacjach natychmiastowa pomoc lekarska jest niezbędna.

Jakie są przyczyny tachykardii?

Przyczyny przyspieszonego rytmu serca dzielimy na fizjologiczne oraz chorobowe. W pierwszej grupie znajdują się naturalne reakcje organizmu, takie jak:

• intensywny wysiłek,
• silny stres,
• gorączka,
• dokuczliwy ból,
• odwodnienie.

Za tak gwałtowną pracę mięśnia sercowego odpowiadają wówczas katecholaminy, które drastycznie podnoszą częstotliwość jego skurczów. Patologie sercowo-naczyniowe stanowią poważniejszą kategorię przyczyn tachykardii. Wśród nich wymienia się:

• chorobę wieńcową,
• niewydolność serca,
• kardiomiopatie,
• kardiosklerozę,
• wszelkie wady zastawek.

Nie można zapominać o:

• nadciśnieniu tętniczym,
• infekcjach,
• zaburzeniach metabolicznych,
• niebezpiecznej hipoglikemii.

Często to właśnie gospodarka hormonalna, a konkretnie nadczynność tarczycy, wywołuje niepokojące epizody częstoskurczu. W procesie diagnostycznym lekarze biorą pod uwagę również wrodzone defekty układu przewodzącego, w tym zespół WPW. Czasem jednak problem tkwi w czynnikach zewnętrznych – używkach, nadmiarze kofeiny, alkoholu czy skutkach ubocznych przyjmowanych leków. Niezależnie od domniemań, precyzyjne wskazanie źródła dolegliwości wymaga przeprowadzenia specjalistycznych badań, ponieważ tylko na ich podstawie można dobrać odpowiednią i skuteczną metodę leczenia.

Jakie rodzaje tachykardii występują?

Zaburzenia rytmu serca dzielimy głównie w zależności od miejsca ich powstawania oraz mechanizmów, które za nie odpowiadają. Klasycznym przykładem jest tachykardia zatokowa, generowana w naturalnym rozruszniku, czyli węźle zatokowym. Zazwyczaj stanowi ona w pełni zrozumiałą odpowiedź organizmu na:

• gorączkę,
• silny stres,
• intensywny wysiłek.

Kolejną grupę stanowią tachyarytmie nadkomorowe, inicjowane w obszarach serca znajdujących się powyżej komór. W tej kategorii mieści się między innymi:

• migotanie przedsionków,
• trzepotanie przedsionków,
• częstoskurcz nawrotny przedsionkowo-komorowy,
• tachykardia wywołana ektopowymi ogniskami w przedsionkach.

Warto zwrócić uwagę, że migotanie przedsionków, objawiające się skrajnie nieregularną pracą komór, znacząco zwiększa ryzyko groźnych powikłań zakrzepowo-zatorowych. Jeszcze poważniejszy charakter mają tachyarytmie komorowe, które biorą swój początek bezpośrednio w komorach. Najbardziej niebezpieczną postacią tej grupy jest częstoskurcz komorowy, mogący niekiedy przerodzić się w migotanie komór i doprowadzić do nagłego zatrzymania krążenia.

Diagnostyka obejmuje ponadto zaburzenia autonomiczne, takie jak zespół posturalnej tachykardii ortostatycznej (POTS). Charakterystycznym symptomem tego schorzenia jest gwałtowny skok tętna występujący krótko po wstaniu z łóżka czy krzesła. Aby precyzyjnie zdiagnozować te różnorodne stany, lekarze korzystają z:

• zapisu EKG,
• całodobowego monitorowania metodą Holtera,
• zaawansowanych badań elektrofizjologicznych.

Jak EKG i Holter wykrywają tachykardię?

Punktem wyjścia w diagnostyce tachykardii jest zazwyczaj elektrokardiografia. Podstawowe EKG spoczynkowe daje ogląd na rytm serca w trakcie samej wizyty, ujawniając ewentualne cechy:

• zespołu WPW,
• niedokrwienia,
• utrwalonych zaburzeń rytmu.

Nie zawsze pojedyncze badanie wyłapuje epizody przelotne, dlatego przy napadowych dolegliwościach jego skuteczność bywa ograniczona. W takich przypadkach niezastąpiony okazuje się Holter, który przez dobę, dwie lub nawet dłużej śledzi pracę mięśnia sercowego w warunkach codziennej aktywności. Pozwala to nie tylko określić:

• częstotliwość napadów,
• czas trwania napadów,
• czy napady pokrywają się z odczuciami pacjenta.

Dzięki temu łatwiej zidentyfikować migotanie przedsionków oraz inne problemy, które umykają podczas krótkiej sesji w gabinecie. Kiedy jednak incydenty zdarzają się bardzo rzadko, lekarze sięgają po specjalistyczne monitory zdarzeń lub wszczepialne rejestratory. Jeśli natomiast pacjenta czeka zabieg, na przykład ablacja, proces diagnostyczny rozszerza się o zaawansowane badania elektrofizjologiczne.

Jak leczy się patologiczną tachykardię?

Skuteczna terapia tachykardii zawsze opiera się na indywidualnym podejściu, ściśle dopasowanym do wyników diagnostyki. Kluczem do sukcesu jest przede wszystkim wyeliminowanie źródła problemu, czyli na przykład:

• wyrównanie poziomu elektrolitów,
• wyleczenie infekcji,
• ustabilizowanie pracy tarczycy,
• odstawienie substancji zaostrzających objawy.

W farmakoterapii najczęściej sięgamy po beta-blokery, które skutecznie hamują zbyt szybką pracę serca. Jeśli jednak mamy do czynienia z bardziej złożonymi zaburzeniami, specjalista dobiera odpowiednie leki antyarytmiczne, indywidualnie dopasowując je do rodzaju arytmii. W przebiegu migotania przedsionków priorytetem staje się nie tylko kontrola rytmu, ale także wdrożenie ochrony przeciwzakrzepowej. Gdy leki okazują się niewystarczające lub stan chorego gwałtownie się pogarsza, ratunkiem bywa kardiowersja elektryczna, mająca na celu szybki powrót do rytmu zatokowego. Z kolei w przypadku wielu tachykardii nadkomorowych i wybranych form komorowych, niezwykle skuteczną metodą jest ablacja, pozwalająca trwale zniszczyć ognisko arytmii.

Pacjentom zagrożonym nagłym zgonem sercowym proponuje się implantację defibrylatora (ICD), a osobom z niewydolnością serca – zaawansowane układy resynchronizujące. Pamiętajmy również, że profilaktyka jest równie ważna, co specjalistyczne procedury. Zdrowszy tryb życia, ograniczenie używek takich jak kofeina czy alkohol, dbałość o prawidłowe ciśnienie oraz rehabilitacja kardiologiczna znacząco poprawiają rokowania. O ostatecznym kształcie planu leczenia zawsze decyduje kardiolog, opierając się na szczegółowych badaniach elektrofizjologicznych.

Kiedy tachykardia wymaga natychmiastowej interwencji?

W sytuacjach, gdy epizod tachykardii prowadzi do niestabilności hemodynamicznej, liczy się każda sekunda. Alarmujące sygnały to przede wszystkim:

• nagła duszność,
• silny ból w klatce piersiowej – mogący świadczyć o niedokrwieniu,
• silne zawroty głowy,
• utrata przytomności.

Nie możemy zwlekać również wtedy, gdy pojawiają się oznaki ostrej niewydolności serca, w tym:

• obrzęk płuc,
• sinica.

Największe zagrożenie stwarza podejrzenie częstoskurczu komorowego lub migotania komór, ponieważ stany te grożą nagłym zatrzymaniem krążenia. Szczególnej uwagi wymagają pacjenci z:

• chorobą wieńcową,
• zaawansowaną niewydolnością serca,
• niskim ciśnieniem,
• stanem wstrząsu.

W takich krytycznych momentach kluczowe jest sprawne wdrożenie resuscytacji, defibrylacji albo kardiowersji elektrycznej. Gdy natomiast dolegliwości nie mają tak dramatycznego przebiegu, ale regularnie powracają, niezbędna jest pilna konsultacja kardiologiczna i poszerzona diagnostyka, pozwalająca skutecznie zapobiec poważnym powikłaniom w przyszłości.